Vesalius’ Galen

One of the most significant commemorating events to mark the 500 years from the birth of Vesalius and the 450 from his death will take place very soon (4^th to 8^th September 2014) on the Greek island of Zakynthos, where the Prince of Anatomy drew his last breath and has been resting since. Vesalius’ facial features, based on the famous physician’s depictions, will be part of a monument to be unveiled in the town’s Solomos Square, close to the port. It is a creation of Richard Neave and Pascale Pollier, and incorporates a plinth with his coat of arms sculpted by Chantal Pollier.

Μερικές από τις σημαντικότερες εκδηλώσεις για τα 500 χρόνια από τη γέννηση και τα 450 από το θάνατο του Βεσάλιου θα γίνουν πολύ σύντομα (4^η με 8^η Σεπτεμβρίου 2014) στη Ζάκυνθο, όπου άφησε την τελευταία του πνοή και αναπαύεται μέχρι τώρα ο Πρίγκιπας της Ανατομίας. Τα χαρακτηριστικά του προσώπου του Βεσάλιου, βασισμένα σε απεικονίσεις του φημισμένου γιατρού, θα αποτελέσουν μέρος ενός μνημείου που θα αποκαλυφθεί στη Πλατεία Σολωμού, κοντά στο λιμάνι. Είναι δημιουργία του Richard Neave και της Pascale Pollier, και περιλαμβάνει πλίνθο με το οικόσημο του φιλοτεχνημένο από τη Chantal Pollier.

I think it is interesting to see how Vesalius and his contemporaries imagined their own Prince of Anatomy – and of several other medical disciplines – a Greek who had until then reigned unchallenged for thirteen centuries. The picture above is a detail from the cover of the Giunta edition of Galen’s works, published in Venice in 1541, to which Vesalius himself had contributed. Galen is shown about to demonstrate a vivisection. He is dressed in the typical clothes of a 16^th century Greek and, while he has rolled up his sleeves and tied behind his back the long hanging sleeves of his outer garment, his tall hat, made from beaver skin and always coloured black, does not seem to bother him in the slightest. It seems that the Greeks at the time of Vesalius did not take off their hats very often during their waking hours. Galen is shown treating patients with his hat on in several illustrations. He only took it off to bow, and even then just to reveal that there was always another hat underneath.

Νομίζω είναι ενδιαφέρον να δούμε το πως ο Βεσάλιος και οι σύγχρονοι του φαντάζονταν το δικό τους Πρίκιπα της Ανατομίας – και αρκετών άλλων κλάδων της Ιατρικής – έναν Έλληνα που είχε αδιαφιλονίκητα κυριαρχήσει για δεκατρείς αιώνες. Η παραπάνω εικόνα είναι μια λεπτομέρεια της έκδοσης Giunta των έργων του Γαληνού, που τυπώθηκε στη Βενετία το 1541, στην οποία είχε συνεισφέρει και ο ίδιος ο Βεσάλιος. Ο Γαληνός απεικονίζεται έτοιμος να ξεκινήσει μια επίδειξη ανατομίας. Είναι ντυμένος με τα χαρακτηριστικά ρούχα των Ελλήνων του 16^ου αιώνα και, ενώ έχει σηκώσει τα μανίκια του και έχει δέσει τα μακριά μανίκια του επενδύτη του πίσω από την πλάτη του, δεν φαίνεται να ενοχλείται καθόλου από το ψηλό καστόρινο καπέλο του, που ήταν πάντα μαύρου χρώματος. Οι Έλληνες της εποχής του Βεσάλιου μάλλον δεν έβγαζαν πολύ συχνά το καπέλο τους στη διάρκεια της ημέρας. Ο Γαληνός σε αρκετές απεικονίσεις θεραπεύει ασθενείς φορώντας το. Το έβγαλε μόνο για να υποκλιθεί αλλά και τότε απλώς αποκάλυψε ότι πάντα κρυβόταν από κάτω ένα άλλο καπέλο.

Let us take this bow to signify Galen’s overdue departure from centre stage and as a welcome to the new Princes that succeeded him. Vesalius was the first amongst them.

Ας θεωρήσουμε ότι αυτή η υπόκλιση σηματοδοτεί την ιδιαίτερα καθυστερημένη αποχώρηση του από το κέντρο της προσοχής και είναι ένα καλωσόρισμα των Πριγκίπων που τον διαδέχτηκαν. Ο Βεσάλιος ήταν ο πρώτος ανάμεσα τους.

Τα σκουτάρια του Μερκούριου

 

Πριν από δυόμισι χρόνια είχα δημοσιεύσει την παραπάνω εικόνα από το βιβλίο Der Weiß-Kunig του Αυτοκράτορα Μαξιμιλιανού Α΄. Είχα πει τότε πως ο εικονιζόμενος Στρατιώτης έφερε στη λόγχη του σημαιάκι με το Βουργουνδιανό σταυρό του Αγίου Ανδρέα, σημάδι πως βρισκόταν στην υπηρεσία του αυτοκράτορα. Είχα μάλιστα παρατηρήσει πως τον ίδιο σταυρό έφερε και η σημαία που είχε χαρίσει ο Μαξιμιλιανός στο διασημότερο των Στρατιωτών, το Μερκούριο Μπούα. Δεν είχα ακόμη τότε καταλήξει στο τι απεικονιζόταν πάνω στην ασπίδα του Στρατιώτη και για αυτό το λόγο δεν είχα αναφέρει τίποτα. Είναι ένα σχήμα παράξενο, κάτι σαν ήλιος με πολύ μακριές, λεπτές και ακανόνιστες αχτίδες. Σε μια άλλη εικόνα του ίδιου βιβλίου μπορούμε να δούμε, λιγότερο καθαρά, μια παρόμοια ασπίδα.

Around two and a half years ago I had posted the above picture from the book Der Weiß-Kunig of the emperor Maximilian I. I had said then that the depicted stradiot had a pennant on his lance with the Burgundian cross of St Andrew, a sign that he was in the service of the emperor. I had also remarked that the same cross was on a flag that Maximilian had given to the most famous of the stradiots, Mercurio Bua. I had not then come to a conclusion yet as to what was depicted on the shield of the stradiot and for this reason I had not mentioned anything. It is a strange design, a little like a sun with very long, thin and irregular rays. In another picture from the same book we can see, less clearly, a similar shield.

Εδώ η απεικόνιση φαίνεται περισσότερο σαν έντομο, ένας σκορπιός ίσως, αλλά μοιάζει υπερβολικά με την πρώτη για να μας επιτραπεί η εκτίμηση πως πρόκειται για κάτι διαφορετικό. Νομίζω ότι μπορώ να καυχηθώ πως σε αυτό το ιστολόγιο έχουν δημοσιευτεί, συχνά για πρώτη φορά, περισσότερες απεικονίσεις Στρατιωτών από οπουδήποτε αλλού – και δεν εννοώ δημιουργίες των τελευταίων διακοσίων χρόνων. Όμως δεν έχω βρεί άλλους διάκοσμους ασπίδων πέρα από κάποια γεωμετρικά σχήματα, τα οποία ίσως θα μπορούσαν να μεταδώσουν το νόημα τους αν ήταν έγχρωμα αλλά δυστυχώς δεν είναι.

Here the depiction seems more like that of an insect, a scorpion perhaps, but it is too similar to the first to allow us to conclude that it is something different. I think I can boast that in this blog more depictions of stradiots have been published, often for the first time, than anywhere else – and I don’t mean creations of the last two hundred years. However, I have not found any other shield decorations, beyond some geometric designs, which could perhaps have relayed their meaning if they were coloured but unfortunately they are not.

Μια πιθανότητα που με απασχόλησε είναι το σχήμα που απεικονίζεται πάνω στην ασπίδα να είναι το μυθικό οικόσημο του Πύρρου, του αρχαίου βασιλιά της Ηπείρου, το οποίο χρησιμοποιούσε ο Μερκούριος Μπούας επαιρόμενος ότι κατάγεται από αυτόν: ένα χέρι που κράταγε τέσσερα φίδια. Οι εικονιζόμενοι Στρατιώτες είναι πιθανότατα άνδρες του Μπούα, ο οποίος υπηρέτησε το Μαξιμιλιανό ελάχιστα χρόνια πριν τη δημιουργία του βιβλίου. Δεν φαίνεται όμως να πρόκειται ούτε γι αυτό αφού τα ‘φίδια’ της ασπίδας εκτείνονται περιμετρικά προς όλες τις κατευθύνσεις.

One possibility I considered is that the design depicted on the shield is the mythical coat of arms of Pyrrhus, ancient king of Epirus, which Mercurio Bua used bragging that he was descended from him: a hand holding four snakes. Bua served Maximilian just a few years before the creation of the book and the pictured stradiots are most likely his men. However, it appears it is not that either, since the shield’s “snakes” extend in all directions.

Ευτυχώς το ασυνήθιστο σχήμα πάνω στην ασπίδα δεν είναι μοναδικό. Η μάχη που έκανε πασίγνωστους τους Στρατιώτες στην Ευρώπη ήταν του Fornovo στα 1495, όταν λεηλάτησαν προσωπικά αντικείμενα του βασιλιά της Γαλλίας Καρόλου Η΄. Στη μάχη αυτή είχε πάρει μέρος και ο Μερκούριος, σε ηλικία μόλις 17 ετών. Πολλές δεκαετίες αργότερα, στα 1578 – 79, ο Tintoretto ζωγράφισε ένα πίνακα με θέμα αυτή τη μάχη. Ο πίνακας είναι γνωστός σαν ‘Η μάχη του Taro’.

Luckily, the unusual design on the shield is not unique. The battle that made the stradiots famous all over Europe was that of Fornovo in 1495, when they looted the personal effects of the French king Charles VIII. Mercurio had taken part in that battle himself, when he was just 17. Many decades later, in 1578 – 79, the battle was the theme of a painting by Tintoretto. It is known as “The battle of Taro”.

Στη μια άκρη του πίνακα διακρίνεται έφιππος ο Μαρκήσιος της Μάντοβα Francesco Gonzaga, περίφημος κοντοτιέρος της εποχής και αρχιστράτηγος του στρατού της Βενετίας. Ακριβώς πίσω του μια κόκκινη σημαία με μακριές πύρινες γλώσσες προς όλες τις κατευθύνσεις, που είναι σαν να ξεκινούν από τον ίδιο. Στην απέναντι πλευρά του πίνακα Στρατιώτες διασχίζουν έφιπποι τον ποταμό Taro και επιτίθενται στους Γάλλους. Μπροστά έχουν μια άσπρη σημαία με ένα σύμβολο που θυμίζει χρυσό σκαραβαίο αλλά με πόδια ολόγυρα, ακόμα και πίσω. Το σχήμα του είναι απαράλλαχτο με αυτό στο Der Weiß-Kunig και δεν πρόκειται παρά για μια μακρινή άποψη του ίδιου φλεγόμενου συμβόλου που εμφανίζεται στην κόκκινη σημαία.

In one corner of the painting the Marquis of Mantua Francesco Gonzaga, a renowned condottiero of the era and the supreme commander of the Venetian forces, can be seen on horseback. Right behind him there is a red flag with long tongues of fire that spread in all directions and are as if they emanate from Gonzaga himself. Right across the painting mounted stradiots ford the River Taro and attack the French. At the head of their formation they carry a white flag with a symbol that resembles a gold scarab but with legs all around, even at the back. Its shape is identical to the one in Der Weiß-Kunig and is in fact nothing but a distant view of the same burning symbol that we see on the red flag.

Η σημαία αυτή δεν έχει σχέση με τη Βενετία αλλά μόνο με το Francesco Gonzaga και η απεικόνιση της από τον Tintoretto είναι ιστορικός αναχρονισμός. Η μάχη του Fornovo/Taro ήταν η αφορμή για τη δημιουργία  της. Σαν αντίδραση στην κριτική που δέχτηκε ο Gonzaga για την αποτυχία του να συντρίψει αποφασιστικά τους Γάλλους, καθιέρωσε σαν έμβλημα του ένα φλεγόμενο χωνευτήριο που περιείχε ράβδους χρυσού. Μια τέτοια σημαία με φλεγόμενο χωνευτήριο θα χαρίσει ο Gonzaga στο Μερκούριο λίγα χρόνια αργότερα, το 1501. La insegna rossa con uno corizol in foco con un vaso doro dentro su donata dal Signore Francesco Gonzaga Marchese di Mantoa per capitano de cavalli lezeri del MDI, είναι η περιγραφή της στο χειρόγραφο κώδικα του 1519 που έγραψε ο Τζάνες Κορωναίος. Το κατά τον Κορωναίο corizol, γνωστότερο σαν crogiuolo, έγινε σύμβολο της Μάντοβα και το βρίσκει κανείς ακόμη σε παλιά νομίσματα αλλά και στο Δουκικό Παλάτι των Gonzaga, από όπου και η παρακάτω φωτογραφία.

This flag has nothing to do with Venice and is linked only to Francesco Gonzaga. Its inclusion by Tintoretto is a historical anachronism. The battle of Fornovo/Taro was the trigger for its creation. In reaction to criticism for his failure to decisively crush the French, Gonzaga adopted as his emblem a burning crucible that contained gold ingots. He gave Mercurio a flag with such a flaming crucible a few years later, in 1501. La insegna rossa con uno corizol in foco con un vaso doro dentro su donata dal Signore Francesco Gonzaga Marchese di Mantoa per capitano de cavalli lezeri del MDI, is how the manuscript code of 1519 by Tzanes Coroneos describes the flag. What Koroneos calls a corizol, better known as a crogiuolo, became a symbol of Mantua and can still be seen on old coins or in the Ducal Palace of the Gonzaga, as in the photograph below.

Στο Μερκούριο δόθηκαν και άλλες σημαίες: από τον Δούκα του Μιλάνου Ludovico Sforza το 1499, το Βασιλιά της Γαλλίας Λουδοβίκο ΙΒ΄ το 1503, το Μαξιμιλιανό στα 1510 και τη Βενετία το 1514. Δεν γνωρίζω αν πρόκειται για άλλον ένα αναχρονισμό ή αν οι Στρατιώτες του Μπούα είχαν πράγματι κρατήσει το σύμβολο του Gonzaga ενώ πληρώνονταν από τον Μαξιμιλιανό, σχεδόν μια δεκαετία αργότερα. Φαίνεται όμως πως για ένα απροσδιόριστο χρονικό διάστημα, την αυγή του 16^ου αιώνα, οι χρυσές φλόγες της Μάντοβα είχαν λάμψει πάνω στις ασπίδες τους.

Mercurio was presented with other flags too: from the Duke of Milan Ludovico Sforza in 1499, the King of France Louis XII in 1503, Maximilian in 1510 and Venice in 1514. I do not know if this is another anachronism or if Bua’s stradiots had retained the Gonzaga insignia while on Maximilian’s payroll, almost a decade later. However, it seems that for an indeterminable period of time, at the dawn of the 16^th century, the golden flames of Mantua shone on their shields.

Μια περιγραφή Ζακυνθινών Στρατιωτών στην εκπνοή του 16ου αιώνα

Ο Johannes Cotovicus ήταν νομικός, καθηγητής του Πανεπιστημίου της Ουτρέχτης. Το πραγματικό του όνομα ήταν Johann van Kootwyck, ή κάπως έτσι, γιατί δύσκολα βρίσκει κανείς δύο πηγές που να τον αναφέρουν με τον ίδιο ακριβώς τρόπο. Πέρασε από τη Ζάκυνθο το 1598, ταξιδεύοντας για τους Αγίους Τόπους και μας άφησε μια ενδιαφέρουσα περιγραφή της σχεδόν μόνιμης κατάστασης συναγερμού στην οποία βρισκόταν το νησί. Στο βιβλίο του, που δεν εκδόθηκε παρά το 1619 – μια δεκαετία πριν το θάνατο του – αναφέρει τα ακόλουθα (1).

Εκτός από τους στρατιώτες της φρουράς, οι οποίοι φυλάνε συνέχεια την πόλη, υπάρχει και το σώμα των ένοπλων ιππέων ή ελαφρών πεζών, οι οποίοι αποκαλούνται χυδαϊστί Stradioti. Αυτοί έχουν σταλεί στις ακτές από τη Βενετική Γερουσία για προστασία από τις συχνές πειρατικές επιδρομές, και πληρώνονται από το δημόσιο. Είναι οι καλύτεροι πολεμιστές, και ρέεπουν προς την αρπακτικότητα, χρησιμοποιούν μια ασπίδα σε μορφή πέλτης, και το κυρτό ξίφος, που λέγεται scimitar (2), και ένα μακρύ κοντάρι – φοράνε θώρακα μεταξωτό. Τα άλογα τους είναι πολύ γρήγορα, και με αυτά πέφτουν πάνω στους εχθρούς εκτελώντας αθρόες επιδρομές και λεηλασίες. Έχουν ένα αρχηγό, ή διοικητή, που τον αποκαλούν Gubernator (3), στον οποίο υπακούν όλοι. Υπηρετούν μέρα-νύχτα κυρίως το καλοκαίρι, επιτηρώντας συνεχώς με βάρδιες τις παραλίες για επιδρομές εναντίον του νησιού, κρατώντας το ασφαλές. Όταν δουν πειρατικές τριήρεις (4) να πλησιάζουν την παραλία, με ένα σημάδι σε μια κορυφή, ή μία φωτιά, ή καπνό, ανάλογα με τις συνθήκες, καλούν στα όπλα γείτονες, συναδέλφους στρατιώτες, νησιώτες, ειδοποιώντας τους να είναι έτοιμοι να αποκρούσουν τον εχθρό. Έτσι, σε ελάχιστο χρόνο, ολόκληρο το νησί γνωρίζει που να προστρέξουν και τι να πράξουν. Το χειμώνα, με τις αλλεπάλληλες καταιγίδες, οι πειρατές δεν μπορούν να αρμενίζουν στη θάλασσα με την παραμικρή ασφάλεια, και έτσι, αφού ο κίνδυνος για τους νησιώτες μειώνεται, οι περισσότερες βάρδιες σταματούν. Μένουν (οι Στρατιώτες) στα προάστια, ενώ αντίθετα το καλοκαίρι στους δρόμους και στα χωριά που είναι σκορπισμένα κοντά στις παραλίες.

Σπάθη Στρατιώτη, δώρο στο βασιλιά της Ισπανίας το 1603.

Όπως αναφέρει ο Λεωνίδας Ζώης, ο Προβλεπτής Ζακύνθου Marco Barbarigo είχε προσπαθήσει με μια διαταγή του το 1555 να κάνει τους Στρατιώτες της Ζακύνθου να μοιάζουν με τακτικό στρατό, επιβάλλοντας κάποιου είδους ‘στολή’ (5). Είναι όμως φανερό πως πάνω από σαράντα χρόνια αργότερα οι Στρατιώτες διατηρούσαν τα ίδια βασικά χαρακτηριστικά όσον αφορά τον οπλισμό και την ενδυμασία. Είναι χαρακτηριστική η ομοιότητα της περιγραφής του Cotovicus με αυτήν Στρατιωτών του Μοριά από τον Coriolano Cippico σχεδόν 130 χρόνια νωρίτερα. Έγραψε τότε ο σοπρακόμιτος του Βενετικού στόλου (6):

Χρησιμοποιούν ασπίδα, ξίφος, και κοντάρι – λίγοι διαθέτουν ατσάλινο θώρακα – οι άλλοι φοράνε ένα μεταξωτό θώρακα για να αμύνονται στα χτυπήματα του εχθρού.

Ο μεταξωτός θώρακας, στον οποίο αναφέρονται οι δύο συγγραφείς, ήταν στην πραγματικότητα ένα είδος πανωφοριού από υλικό που θύμιζε πάπλωμα. Συνήθως κάλυπτε ολόκληρο σχεδόν το σώμα, από το λαιμό ως κάτω από τα γόνατα, και, εξωτερικά τουλάχιστον, ήταν από μετάξι. Πάνω από αυτό συχνά φορούσαν ένα άλλο επενδύτη, μάλλον για να το κρατάει στεγνό και να το προστατεύει από τη φθορά. Ο λόγος χρήσης μεταξιού δεν ήταν κάποια ροπή προς την πολυτέλεια – λίγες στρατιωτικές μονάδες στην Ιστορία θα μπορούσαν να καυχηθούν ότι ήταν τόσο σκληραγωγημένες όσο οι Στρατιώτες. Σαν υλικό δεν είναι εύκολα διαπερατό. Τα πρώτα αλεξίσφαιρα γιλέκα κατασκευάστηκαν στα τέλη του 19^ου αιώνα στην Αμερική από αλλεπάλληλες στρώσεις μεταξιού. Οι Στρατιώτες, των οποίων τα άλογα, τα όπλα και ο ρουχισμός ήταν, κατά κανόνα, ιδιόκτητα δεν είχαν συνήθως την οικονομική δυνατότητα να αγοράσουν πανοπλίες. Τις υποκαθιστούσαν λοιπόν με παλιές συνταγές και νεότερες ευρεσιτεχνίες. Όπως αποκαλύπτει ένας ανώνυμος Γάλλος, που μάλλον τους γνώριζε και σαν εχθρούς και σαν συμμάχους, στο εσωτερικό του καπέλου τους υπήρχαν κάμποσες στρώσεις από χαρτί. Βεβαιώνει μάλιστα ότι αυτή η ‘πατέντα’ είχε την αποτελεσματικότητα κράνους (7).

Οι βάρδιες που φύλαγαν οι Ζακυνθινοί στη διάρκεια της Βενετοκρατίας είναι γενικά γνωστές και μερικές από τις βίγλες, οι λεγόμενες βαρδιόλες, έχουν επιβιώσει μέχρι σήμερα, δείχνοντας κάποια από τα σημεία όπου περνούσαν οι ατέλειωτες ώρες της επαγρύπνησης. Γνωρίζουμε ακόμα τι γινόταν στις περιπτώσεις εκείνες που η επαγρύπνηση άγγιζε τα όρια του συναγερμού, όταν υπήρχαν πληροφορίες για μαζική επίθεση των Μωαμεθανών. Οι ‘καβαλαραίοι της στρατείας’, δηλαδή οι Στρατιώτες, λέει ο Άγγελος Σουμάκης, είχαν, εκτός από την ύπαιθρο, αναλάβει την άμυνα του νότιου τομέα της πόλης μαζί με ‘απεζούς λεγόμενους κουριέρηδες από τα χωρία’ (8). Είχαν πιάσει το Ποτάμι και είχαν στείλει αρκετούς στον Άγιο Σπυρίδωνα στο Αργάσι, με προωθημένους παρατηρητές στο ‘βουνό λεγόμενον Ραφτόπουλο’, τη σημερινή Πούντα Νταβία. Στο σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης με φωτιές έχουμε αναφερθεί και παλιότερα, αφού κάποια νύξη είχε κάνει ο John Locke μιλώντας για την Κεφαλονιά του 1553 και ο ηγούμενος των Στροφάδων Δανιήλ το 1532. Η αναφορά του Cotovicus όμως είναι λίγο πιο εκτενής και συγκεκριμένη.

Αυτά γίνονταν τότε που οι Ζακυνθινοί φύλαγαν βάρδιες – και ήταν πολύς ο καιρός, γενεές γενεών. Έτσι στάθηκε το νησί, έτσι δεν πουλήθηκαν οι πρόγονοι μας σκλάβοι στις παρυφές της Σαχάρας, γι αυτό υπάρχουμε. Βάρδιες θα έπρεπε να κάνουμε και τώρα – και πάντα. Γιατί όποιους δεν φροντίζουν να υπάρχει συνεχής έλεγχος και απόλυτη διαφάνεια τους τρώνε οι ... μαϊμούδες.

9/05/12

'Εγιναν μερικές αλλαγές στη μετάφραση και μία προσθήκη στις σημειώσεις μετά από τις εύστοχες παρατηρήσεις του Earion, τον οποίο υπερευχαριστώ.

---------------------------------------------------------------------------- 

(1)  Itinerarium Hierosolymitanum et Syriacum, 1619, σ. 55.

Praeter milites presidiarios, qui in vrbe assiduo excubant, adest quoq; equitum seu velitum cohors , quos vulgus Stradiotas appelat. Hi ad littus tutandu(m) contra frequentes pirataru(m) depredationes  a Senatu Veneto missi, publica stipendia merent. Sunt autem bellatores optima, & ad rapacitate proni, scuto in peltae formam vtuntur, & incuruato ense, quem scimitarram vocant, ac hasta longiore, bombycinisque vestiuntur thoracibus.Horum equi velocissimi, quibus prosperas incursiones, depraedationesq;, vbi in hostem prodeunt saepe agunt. Ducem seu praefectum habent, quem Gubernatorem vocant, cui omnes obtemperat. His id muneris praecipue incumbit, vt aestiuo te(m)pore interdiu noctuq; per vices littus obequite(n)t, assiduisq; fei e excubijs at que excursionibus  Insula vbiq; tutam reddat. Quod si pirataru(m) biremes triremeive approximare littori co(n)spexerint, signo ex edito loco dato, vel igne, vel fumo, prout te(m)poris ratio postulat, vicinosq; quosq; com(m)ilitones , Insulanosq; ad arma euoca(n)t , vtq; ad hostes pellendos praesto sint, admonent. Atque ita breuissimo momento tota pernoscit Insula, quo concurrendum, quidve agendu(m) sit. Hiberno vero tempore , cum ob continuas maris procellas piratis vix tutu(m) sit nauigare aequor, adeoq; Minus periculi Insulanis impendeat , ab excubijs vt plurimu(m) cessant; & in suburbio degunt , cu aestate contra per vicos pagosq; maritimos distribuatur.

(2)  Έτσι λέγονταν στη Δύση όλα τα κυρτά ξίφη από την Ανατολή.

(3)  Η λέξη αναφέρεται στα Λατινικά αλλά μάλλον πρόκειται για αυτόν που ο Άγγελος Σουμάκης στην Διήγησιν του Ρεμπελιού των Ποπολάρων ονομάζει ‘κουβερναδούρο’ και ‘γουβερναδόρο’.  Ήταν Βενετός, κάτι σαν στρατιωτικός διοικητής της Ζακύνθου, και δεν διοικούσε μόνο τη ‘στρατεία’, δηλαδή τους Ζακυνθινούς Στρατιώτες, αλλά και τη φρουρά της Χώρας και την πολιτοφυλακή της υπαίθρου, το ‘τσέρνιδο’. Προϊστάμενος του ήταν ο προβλεπτής/κυβερνήτης ή πρεβεδούρος όπως τον έλεγαν οι Ζακυνθινοί.

(4)  Τριήρεις στα Λατινικά του Μεσαίωνα και της Αναγέννησης ονομάζονταν όλα τα πολεμικά σκάφη που χρησιμοποιούσαν κωπηλάτες, δηλαδή φούστες, γαλιότες και γαλέες (γαλέρες).

(5)  Ελληνικός λόχος εν Ζακύνθω κατά τους χρόνους της δουλείας, Ο Ελληνισμός, 14, 1911.

(6)  Incursion des Strathiotes en Asie Mineure sous Pierre Mocenigo (1472 -1474), Κωνσταντίνου Σάθα, Μνημεία Ελληνικής Ιστορίας, τόμος 7^ος, σ. 267.

Usano targa, spade, e lancia; pochi corsaletto; gli altri si vestono di una corazza di bombagio che li difende dale percosse dell’inimico.

Στο αρχικό κείμενο στα Λατινικά οι θώρακες αναφέρονται σαν 'bombicina thorace', De Bello Asiatico, Βενετία 1594, Βιβλίο 1^ο, σ. 10.

(7)  Histoire du gentil seigneur de Bayard, composée par le Loyal Serviteur, στο Choix de chroniques et mémoires sur l'histoire de France avec notices biographiques par J. A. C. Buchon, Παρίσι 1836, σ. 62.

(8) Κ. Σάθα, Το εν Ζακύνθω Αρχοντολόγιον και οι Ποπολάροι, Αθήνα 1867, σ. 19.

The exotic horsemen of Augsburg

This is a Greek language blog. However, certain entries have attracted attention from individuals who do not understand Greek.  Most have been interested in the pictures but a considerable number have attempted to translate texts using the service provided by Google.  The subject that has drawn most of this international audience is, by far, the stradiots (1). It is interesting, and flattering, to see my posts translated to Spanish, Serbo-Croatian or Russian. Having used Google translation myself many times, and knowing how imperfect it can be or how machine translations in general are still incapable of dealing with the idiosyncrasies of languages, I feel their pain. In addition, I have seen my writings commented on in discussion boards, mainly by militaria enthusiasts, when the participants have understood little or nothing of the points I have made. As this entry may invite more controversy – and I welcome it as long as it contributes to the subject – I have taken the step to write it in English, and then translate it to Greek, for those of the usual readers who would have otherwise found it difficult to follow.

Το ιστολόγιο αυτό είναι ελληνόφωνο. Κάποιες αναρτήσεις όμως έχουν τραβήξει την προσοχή ατόμων που δεν καταλαβαίνουν Ελληνικά. Οι περισσότεροι ενδιαφέρονταν για εικόνες αλλά ένας σημαντικός αριθμός προσπάθησαν να μεταφράσουν κείμενα με τη βοήθεια του λογιστικού που προσφέρει το Google. Το θέμα που έχει τραβήξει το κατά πολύ μεγαλύτερο μέρος αυτού του διεθνούς ακροατηρίου είναι οι Στρατιώτες. Είναι ενδιαφέρον, και κολακευτικό, να βλέπω τις αναρτήσεις μου μεταφρασμένες στα Ισπανικά, τα Σερβο-Κροατικά ή τα Ρωσικά. Έχοντας και ο ίδιος χρησιμοποιήσει μετάφραση Google πολλές φορές, και γνωρίζοντας πόσο ατελής είναι ή πόσο οι μεταφράσεις μηχανής γενικά αδυνατούν ακόμη να αντιμετωπίσουν τους ιδιωματισμούς των γλωσσών, καταλαβαίνω τον πόνο τους. Επιπλέον, έχω δει τα γραφτά μου να σχολιάζονται σε φόρα συζητήσεων, κυρίως από θιασώτες της στρατιωτικής ιστορίας, ενώ οι συμμετέχοντες είχαν καταλάβει ελάχιστα, ή και καθόλου, τα επιχειρήματα μου. Επειδή αυτή η ανάρτηση μπορεί να προσελκύσει αμφισβητήσεις – τις οποίες καλωσορίζω στο μέτρο που συνεισφέρουν στο θέμα – αποφάσισα να τη γράψω στα Αγγλικά, και μετά να τη μεταφράσω στα Ελληνικά, για όσους από τους τακτικούς αναγνώστες παρουσιάζει δυσκολία.

Some readers may remember I have posted the above picture before. It is one of a series of ten woodcuts depicting the arrival of the Holy Roman Emperor Charles V at the Diet of Augsburg in 1530. The initial drawings were made by Jörg Breu the Elder and the assistants of his workshop. You can have a distant view below but the groups are not in the actual order as intended, assuming there ever was one, and the correct sequence, as indeed the identification of groups and individuals, is a disputed matter. I have marked the emperor with a red arrow though, dressed quite simply in comparison with various princes and officials.

Μερικοί αναγνώστες ίσως θυμούνται ότι έχω ξαναβάλει την παραπάνω εικόνα. Είναι από μια σειρά δέκα ξυλογραφιών που αναπαριστούν την άφιξη του Καρόλου Ε΄, Αυτοκράτορα της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας στη Δίαιτα του Augsburg το 1530. Τα αρχικά σχέδια είχαν γίνει από το Jörg Breu τον Πρεσβύτερο και τους βοηθούς του εργαστηρίου του. Μπορείτε να τα δείτε από απόσταση παρακάτω αλλά οι ομάδες δεν είναι στην προκαθορισμένη σειρά, αν ποτέ υπήρχε τέτοια, και η σωστή αλληλουχία, όπως και η ταυτοποίηση των ομάδων και των προσώπων, είναι ζήτημα αμφισβητούμενο. Έχω πάντως σημειώσει τον αυτοκράτορα με ένα κόκκινο βέλος, ντυμένο πολύ απλά σε σύγκριση με τους διάφορους πρίγκιπες και αξιωματούχους.

The woodcut with the ten light cavalrymen has not until now been an object of dispute. It is described as ‘Ten Hungarian lancers’, or something similar, in every source I have seen. They never fail to mention the word Hungarian. For a long time I assumed there must be a note by the artist in existence, or some other solid evidence, behind this unanimity of description. As a matter of fact there is no such evidence, not a shred of it, as I have since found out. It is one of those cases where one expert lays down his opinion, not necessarily well researched, and every other expert coming along treads on the same conveniently laid path.

Η ξυλογραφία με τους δέκα ελαφρούς ιππείς δεν έχει μέχρι τώρα γίνει αντικείμενο αμφισβήτησης. Περιγράφεται σαν ‘Δέκα Ούγγροι λογχοφόροι’, ή κάτι παρόμοιο, σε όσες πηγές έχω δει. Ποτέ δεν παραλείπουν τη λέξη Ούγγροι. Για πολύ καιρό υπέθετα ότι πρέπει να υπάρχει κάποια σημείωση του καλλιτέχνη, ή κάποιο άλλο στιβαρό στοιχείο, πίσω από αυτή την ομοφωνία. Στην πραγματικότητα δεν υπάρχει τέτοιο στοιχείο, ούτε ίχνος, όπως έχω πλέον ανακαλύψει. Είναι μια από αυτές τις περιπτώσεις όπου ένας ειδικός καταθέτει τη γνώμη του, όχι αναγκαστικά καλά τεκμηριωμένη, και κάθε επόμενος ειδικός βαδίζει στο ίδιο βολικά χαραγμένο μονοπάτι.

My objection is three-pronged. First, these riders do not look like ethnic Hungarians. Second, the presence of Hungarian light cavalry in the imperial procession in Augsburg is not easily justifiable. Finally, these men look too much like stradiots to be anything else, especially as the presence of stradiots in that procession is not simply justifiable but almost natural. You can better understand the first leg of my objection by looking at some depictions of Hungarians from the 16^th century.

Η αντίρρηση μου είναι τριπλή. Πρώτον, αυτοί οι καβαλάρηδες δεν μοιάζουν με Ούγγρους την εθνικότητα. Δεύτερον, η παρουσία Ουγγρικού ελαφρού ιππικού στην αυτοκρατορική πομπή δεν είναι εύκολα δικαιολογήσιμη. Και τελικά, αυτοί οι άνθρωποι μοιάζουν υπερβολικά με Στρατιώτες για να είναι οτιδήποτε άλλο, ειδικά όταν η παρουσία Στρατιωτών στην πομπή δεν είναι απλώς δικαιολογημένη αλλά σχεδόν φυσιολογική. Το πρώτο σκέλος της αντίρρησης μου θα το κατανοήσετε καλύτερα κοιτάζοντας κάποιες απεικονίσεις Ούγγρων από το 16^ο αιώνα.

Five men with Pavese (2) shields and Hungarian maces, plate 39 from ‘The Triumph of Maximilian I’.

Πέντε άνδρες με Παβέζικες ασπίδες και Ουγγρικούς κεφαλοθραύστες.

Three Hungarians from the ‘Kostüme der Männer und Frauen in Augsburg und Nürnberg, Deutschland, Europa, Orient und Afrika’.

Τρεις άλλοι τύποι Ούγγρων.

The costume of Hungarian and Croatian nobles from Cesare Vecellio’s ‘Costumes anciens et modernes’, volume 2, plate 414. Note the war-hammer, a weapon they made much use of.

Η φορεσιά Ούγγρων και Κροατών ευγενών. Προσέξτε την πολεμική σφύρα που χρησιμοποιούσαν κατά κόρον.

Since we are dealing with horsemen, here is some Hungarian cavalry being decimated by the Ottomans in the battle of Krbava Field. The battle took place in 1493 and the horsemen were actually mainly Croats. However, the drawing, from Weisskunig, was made in the early 16^th century and was meant to depict men of the Green King, the King of Hungary.

Μιας και αναφερόμαστε σε ιππείς, εδώ Ουγγρικό ιππικό αποδεκατίζεται από τους Οθωμανούς στη μάχη του πεδίου της Κρμπάβα. Η μάχη έγινε το 1493 και οι καβαλάρηδες ήταν στην πραγματικότητα κυρίως Κροάτες. Το σχέδιο όμως, από το Weisskunig, έγινε στις αρχές του 16^ου αιώνα και απεικόνιζε άνδρες του Πράσινου Βασιλιά, του Βασιλιά της Ουγγαρίας.

Looking at 16^th century pictures one cannot but notice there were few differences in dress between the nations of Eastern Europe. The most conspicuous was headgear. The Turks, for example, were distinguishable by their turbans. Not all Turks wore turbans but it would be highly unusual to see a group of them depicted and the turbans being absent. In the same way the people of Central-Eastern Europe – Croats, Hungarians or Poles – were usually shown in relatively low and flat hats, often adorned by feathers, and it would have been strange to see a group of ten in Augsburg without a single one of those hats in sight.

Κοιτάζοντας απεικονίσεις του 16^ου αιώνα δεν μπορεί να μην παρατηρήσει κανείς ότι υπήρχαν πολύ λίγες διαφορές στην ενδυμασία των διαφόρων εθνικών ομάδων της Ανατολικής Ευρώπης. Η πιο εμφανής ήταν το κάλυμμα της κεφαλής. Οι Τούρκοι, για παράδειγμα, ξεχωρίζουν από τα τουρμπάνια τους. Δεν φορούσαν τουρμπάνι όλοι οι Τούρκοι αλλά θα ήταν πολύ ασυνήθιστο να δεις μια ομάδα από αυτούς και να λείπουν τελείως τα τουρμπάνια. Κατά τον ίδιο τρόπο οι λαοί της Κεντροανατολικής Ευρώπης – Κροάτες, Ούγγροι ή Πολωνοί – συνήθως παρουσιάζονται με σχετικά χαμηλά και επίπεδα καπέλα, συχνά στολισμένα με φτερά, και θα ήταν παράξενο να δεις μια δεκαμελή ομάδα χωρίς ούτε ένα από αυτά τα καπέλα.

It is true that the dress code of certain groups and military units deviated from the norm. Monks for example wore hoods (cowls) and janissaries wore strange headdresses and not turbans. Similarly, the early formations of hussars showed a strong preference to hats that resembled the brimmed hats of the stradiots. With that in mind, I tried to compromise with the visual discrepancy by speculating these horsemen could represent mercenaries from the central or southern Balkans in the service of a Hungarian lord. One of the most prevalent theories for the birth of the hussars is that they sprang up from Serb refugees in the border areas of the Hungarian kingdom. I was miles, or rather decades, off a realistic approach. This drawing was made in 1530, not 1480. The hussars had, by then, been around for a long time and had spread to Poland-Lithuania. They already had their own distinctive look, and it differed from that of the stradiots and the lancers of Augsburg. Let’s illustrate the point with some Polish hussars from the battle of Orsha in 1514. The painting of the battle is considered contemporary, and so very accurate that the artist is thought to have witnessed it.

Η αλήθεια είναι ότι το ντύσιμο κάποιων ομάδων και στρατιωτικών μονάδων παρέκκλινε από τον κανόνα. Οι μοναχοί, για παράδειγμα, φορούσαν κουκούλες και οι γενίτσαροι παράξενα καπέλα και όχι τουρμπάνια. Κατά τον ίδιο τρόπο, οι πρώτοι σχηματισμοί ουσάρων έδειχναν ισχυρή προτίμηση σε καπέλα που θύμιζαν τα καπέλα με γείσο των Στρατιωτών. Έχοντας αυτό υπόψη μου, προσπάθησα να συμβιβαστώ με την οπτική ασυνέπεια υποθέτοντας ότι αυτοί οι ιππείς μπορεί να αντιπροσώπευαν μισθοφόρους από τα κεντρικά ή νότια Βαλκάνια στην υπηρεσία κάποιου Ούγγρου άρχοντα. Μια από τις επικρατέστερες θεωρίες για τη γέννηση των ουσάρων είναι ότι ξεπήδησαν από Σέρβους πρόσφυγες στις συνοριακές περιοχές του Ουγγρικού βασιλείου. Έπεσα πολλά μίλια εκτός ρεαλιστικής προσέγγισης, ή μάλλον πολλές δεκαετίες. Το σχέδιο είχε γίνει το 1530 και όχι το 1480. Οι ουσάροι είχαν υπάρξει, ως τότε, για πολύ καιρό και απλωθεί στην Πολωνία/Λιθουανία. Είχαν ήδη δική τους χαρακτηριστική εμφάνιση, που διέφερε από αυτή των Στρατιωτών και των λογχοφόρων του Augsburg. Ας εικονογραφήσουμε αυτό το επιχείρημα με μερικούς Πολωνούς ουσάρους από τη μάχη της Orsza το 1514. Ο πίνακας της μάχης θεωρείται σύγχρονος της και τόσο πολύ ακριβής που πιστεύεται ότι ο καλλιτέχνης ήταν αυτόπτης μάρτυρας.

The most common hussar hats in the painting look like the cylindrical brimmed hats of the stradiots but the periphery of the top has, in the vast majority of cases, been enlarged and they have wide bands with feathers. We never see widened tops of hats in depictions of stradiots, neither do we see them in the Augsburg drawing. The stradiots occasionally adorned their hats or their horses heads with plumes but it was relatively rare, a custom possibly in line with their well known poverty. In Augsburg only one of the lancers wears a plume. In addition, in Orsha we see flat Central European hats and what looks like a kalpak. We do not see those in Augsburg or in depictions of stradiots. These are not the only differences. Stradiots, and the Augsburg horsemen, were bearded, while several hussars appear clean-shaven or with just a moustache. Most hussars have collars that stand up while the wide collars of the stradiots, and of those in Augsburg, lie flat on their shoulders. The majority of the hussar shields have one of the top corners raised to a sharp point, just like many of the Turks’ later in that century, but I have not seen any stradiots with those and they are not evident in Augsburg.

Τα πιο κοινά καπέλα των ουσάρων στον πίνακα μοιάζουν με τα κυλινδρικά καπέλα με γείσο των Στρατιωτών αλλά η περιφέρεια της κορυφής έχει, στη συντριπτική πλειοψηφία των περιπτώσεων, διευρυνθεί και φέρουν φαρδιές λωρίδες με φτερά. Δεν βλέπουμε ποτέ διαπλατυσμένες κορυφές καπέλων στις απεικονίσεις Στρατιωτών, ούτε τις βλέπουμε στο σχέδιο από το Augsburg. Οι Στρατιώτες σποραδικά στόλιζαν τα καπέλα τους ή τα κεφάλια των αλόγων τους με φτερά αλλά ήταν σχετικά σπάνιο, συνήθεια πιθανόν ευθυγραμμισμένη με την πολύ γνωστή τους ένδεια. Στο Augsburg μόνο ένας από τους λογχοφόρους φοράει φτερό. Επιπλέον, στην Orsza βλέπουμε επίπεδα Κεντροευρωπαϊκά καπέλα και ένα που φαίνεται για καλπάκι. Αυτά δεν τα βλέπουμε στο Augsburg ή σε απεικονίσεις Στρατιωτών. Δεν είναι αυτές οι μόνες διαφορές. Οι Στρατιώτες, και οι καβαλάρηδες του Augsburg, ήταν γενειοφόροι ενώ αρκετοί ουσάροι παρουσιάζονται καλοξυρισμένοι ή μόνο με μουστάκι. Οι περισσότεροι ουσάροι έχουν κολάρα που στέκονται όρθια, ενώ τα φαρδιά κολάρα των Στρατιωτών, και αυτών του Augsburg, απλώνονται στους ώμους τους. Η πλειοψηφία των ασπίδων των ουσάρων έχει τη μία από τις πάνω γωνίες εκτεταμένη σε αιχμή, ακριβώς όπως πολλές Τούρκικες ασπίδες αργότερα τον ίδιο αιώνα, αλλά δεν έχω δει κανένα Στρατιώτη με αυτές και ούτε τις βλέπουμε στο Augsburg.

Even if Jörg Breu himself had written underneath the horsemen ‘Hungarian lancers’ and signed it, someone should have wondered what such men were doing in the procession. Charles V did not employ Hungarian cavalry until the second half of the 1540s, considering that Luis de Ávila y Zúñiga – chronicler of the war against the Schmalkaldic League and earlier in Tunis with the emperor – had not seen them before. Ávila y Zúñiga was so impressed by them he thought they were the best cavalry in the world. He described their lances and their shields that ended in a narrow point at the top, their sabres, their straight swords and war-hammers. It has to be noted that none of the last two weapons is in show in Augsburg. Of course, the Spaniard having not previously come across them does not necessarily mean they had not served under imperial banners before. Neither does it mean they could not have come with Charles’ brother Ferdinand I.

Ακόμη και αν ο ίδιος ο Jörg Breu είχε γράψει κάτω από τους καβαλάρηδες ‘Ούγγροι λογχοφόροι’ και το είχε υπογράψει, κάποιος θα έπρεπε να είχε αναρωτηθεί τι δουλειά είχαν αυτοί οι άνθρωποι στην πομπή. Ο Κάρολος Ε΄ δεν προσέλαβε Ουγγρικό ιππικό μέχρι το δεύτερο μισό της δεκαετίας του 1540, αν σκεφτούμε ότι ο Luis de Ávila y Zúñiga – χρονικογράφος του πολέμου εναντίον της Σμαλκαλδικής Λίγκας και νωρίτερα στην Τύνιδα με τον αυτοκράτορα – δεν τους είχε ξαναδεί. Ο Ávila y Zúñiga εντυπωσιάστηκε τόσο πολύ από αυτούς που πίστευε πως ήταν το καλύτερο ιππικό του κόσμου. Περιέγραψε τις λόγχες τους και τις ασπίδες τους που κατέληγαν σε αιχμή στην πάνω γωνία, τις σπάθες τους, τα ευθεία ξίφη και τις πολεμικές τους σφύρες. Πρέπει να επισημανθεί ότι κανένα από τα δύο τελευταία όπλα δεν εμφανίζεται στο Augsburg. Οπωσδήποτε, το να μην τους έχει ξανασυναντήσει ο Ισπανός δεν αποκλείει τελείως το να είχαν υπηρετήσει κάτω από τις αυτοκρατορικές σημαίες νωρίτερα. Ούτε σημαίνει ότι δεν μπορεί να είχαν έλθει με τον αδελφό του Καρόλου Φερδινάνδο Α΄.

Ferdinand was Archduke of Austria and since 1526 King of Hungary. In fact he ruled over very little of Hungary and what he did rule was actually populated by Croats and Slovaks. A very big part of Hungary was under Ottoman control and the rest under a rival King of Hungary, John I Zápolya. The powerbase of John I was Transylvania, of which he was voivode before he was crowned. It is likely then that Ferdinand did command forces from Hungary, even if they were composed of ethnic Slavs. Why bring some of them to Augsburg though? To reinforce his claim to the Hungarian throne in the eyes of the Germans? Very different issues were at stake in this very German Diet. Even if we assume he would have gained from such a display, would a group of magnificent Hungarian lords or knights not have served his aim much better? These horsemen bear fewer ornaments than even ordinary hussars.

Ο Φερδινάνδος ήταν Αρχιδούκας της Αυστρίας και από το 1526 Βασιλιάς της Ουγγαρίας. Στην πραγματικότητα διαφέντευε πολύ λίγη από την Ουγγαρία και σε αυτό το κομμάτι κατοικούσαν Κροάτες και Σλοβάκοι. Ένα πολύ μεγάλο μέρος της Ουγγαρίας βρισκόταν υπό Οθωμανικό έλεγχο και το υπόλοιπο κάτω από έναν αντίπαλο Βασιλιά της Ουγγαρίας, τον Ιωάννη Α΄ Zápolya. Η πηγή ισχύος του Ιωάννη Α΄ ήταν η Τρανσυλβανία, της οποίας ήταν βοεβόδας πριν τη στέψη του. Είναι πολύ πιθανό ότι ο Φερδινάνδος διέθετε δυνάμεις από την Ουγγαρία, ακόμη και αν αποτελούνταν από Σλάβους φυλετικά. Γιατί όμως να φέρει μερικούς στο Augsburg; Για να ενισχύσει τα δικαιώματα του στον Ουγγρικό θρόνο στα μάτια των Γερμανών; Πολύ διαφορετικά ζητήματα κρίνονταν σε αυτή την πολύ Γερμανική Δίαιτα. Ακόμη και αν υποθέσουμε ότι θα κέρδιζε κάτι από μια τέτοια επίδειξη, δεν θα εξυπηρετούσε το σκοπό του πολύ καλύτερα μια ομάδα μεγαλοπρεπών Ούγγρων αρχόντων ή ιπποτών; Αυτοί οι καβαλάρηδες φέρουν λιγότερα στολίδια και από απλούς ουσάρους.

One could think the lancers had perhaps joined the magnificent and elaborately adorned horses of the emperor as an item of curiosity due to their exotic appearance. Imperial Augsburg though was not the back of beyond, and may be in Bavaria but was not lost in the Black Forest. Hungary was not exactly the end of the world for them either. Many amongst the adult population would have had the chance to see a few Hungarians in their time, even if they had probably not been holding lances. It would have been a rather poor show of the imperial circus, let alone that this parade does not give the impression it was meant very much as entertainment. There was much of the usual monarchic fanfare but it was rather an opportunity for locals to see the emperor and proclaim their obedience and support – and for German lords to do the same, or not, and show off their high status – it was no funfair.

Μπορεί κάποιος να θεωρήσει ότι οι λογχοφόροι είχαν ίσως προσκολληθεί στα μεγαλόπρεπα και καταστόλιστα άλογα του αυτοκράτορα σαν αντικείμενο περιέργειας λόγω της εξωτικής τους εμφάνισης. Όμως η αυτοκρατορική πόλη του Augsburg δεν ήταν στη μέση του πουθενά, και μπορεί να ήταν στη Βαυαρία αλλά δεν ήταν χαμένη στο Μαύρο Δάσος. Η Ουγγαρία πάλι δεν ήταν για αυτούς η άκρη του κόσμου. Πολλοί από τους ενήλικες κατοίκους θα είχαν δει κάποτε μερικούς Ούγγρους, έστω και χωρίς να κρατάνε δόρατα. Θα ήταν μια μάλλον αποτυχημένη παράσταση του αυτοκρατορικού τσίρκου, άσε που αυτή η παρέλαση δεν δίνει την εντύπωση ότι είχε στόχο την ψυχαγωγία. Υπήρχαν αρκετές από τις συνήθεις μοναρχικές φανφάρες αλλά ήταν περισσότερο μια ευκαιρία για τους ντόπιους να δουν τον αυτοκράτορα και να διακηρύξουν την υπακοή και την υποστήριξη τους – και για τους Γερμανούς άρχοντες να κάνουν το ίδιο, ή και όχι, και να επιδείξουν την ιεραρχική τους θέση – δεν ήταν λούνα παρκ.

An altogether different issue that appears to complicate things is the existence of a crescent on one of the pennants of the lances. Unless these lancers were in the service of the Sultan its presence would be difficult to explain. The British Museum exhibits an early print of the lancers, in which the crescent is missing. Therefore, I suggest the crescent was not on the original woodblock and was added later by an engraver who thought it was a representation of Turks and that it was a good way to convey it. 

Ένα τελείως διαφορετικό ζήτημα που φαίνεται να περιπλέκει τα πράγματα είναι η ύπαρξη μιας ημισελήνου σε ένα από τα φλάμπουρα (φλογόσχημα σημαιάκια) των δοράτων. Εκτός αν οι λογχοφόροι ήταν στην υπηρεσία του Σουλτάνου η παρουσία της θα ήταν δύσκολο να εξηγηθεί. Το Βρετανικό Μουσείο εκθέτει ένα πρώιμο αντίτυπο των λογχοφόρων, στο οποίο η ημισέληνος απουσιάζει. Κατά συνέπεια, υποβάλλω τη γνώμη ότι η ημισέληνος δεν βρισκόταν στην αρχική ξυλογραφία και προστέθηκε αργότερα από κάποιο χαράκτη που νόμισε ότι αντιπροσώπευε Τούρκους και ότι ήταν ένας καλός τρόπος να το μεταφέρει στο κοινό.

What remains now is to explain why I think the exotic riders of Augsburg are stradiots. I have previously posted pictures of stradiots several times and you can see them by clicking on the label Στρατιώτες. The ones from the two anonymous drawings, depicting the plundering of the goods of the King of France in the battle of Fornovo, are particularly illuminating and anyone can see the similarity with the riders of Augsburg. I post here one more, of stradiots in French service this time, and, though it is one of the least detailed and accurate ones, it can be useful for comparisons (3). Note that one of the four stradiots is wearing a beehive type hat (pilos) just like three of the horsemen in Augsburg.

Αυτό που απομένει είναι να εξηγήσουμε γιατί θεωρώ ότι οι εξωτικοί καβαλάρηδες του Augsburg είναι Στρατιώτες. Έχω αναρτήσει στο παρελθόν εικόνες Στρατιωτών αρκετές φορές και μπορείτε να τις δείτε πατώντας την ετικέτα Στρατιώτες. Αυτές από τα δύο ανώνυμα σχέδια, τα οποία αναπαριστούν τη λεηλασία των υπαρχόντων του Βασιλιά της Γαλλίας στη μάχη του Fornovo, είναι ιδιαίτερα διαφωτιστικές και ο καθένας μπορεί να δει την ομοιότητα τους με τους ιππείς του Augsburg. Αναρτώ εδώ ακόμα μία, Στρατιωτών σε Γαλλική υπηρεσία αυτή τη φορά, και, αν και είναι μία από τις λιγότερο λεπτομερείς και ακριβείς, μπορεί να χρησιμεύσει για συγκρίσεις. Παρατηρείστε ότι ένας από τους τέσσερεις Στρατιώτες φοράει κυψελοειδές καπέλο (πῖλος) όπως και τρεις από τους καβαλάρηδες του Augsburg.

There are also well known descriptions of them, and I have contributed with English references to their short stirrups – funnily enough the style of riding called ‘à la estradiota’ has come to mean exactly the opposite – and their beaver hats. I have posted a French source too about the layers of paper inside those hats – a kind of armour based on the same principle as the ancient linothorax. Finally I have posted several depictions of 15^th and 16^th century Greeks that prove the stradiots did not wear some sort of uniform, until they were made to in the middle of the 16^th century, neither had they copied anyone else. They went to war in what were pretty much their everyday clothes.

Υπάρχουν ακόμη πολύ γνωστές περιγραφές τους, και έχω συμβάλλει με Αγγλικές αναφορές στους κοντούς τους αναβατήρες – κατά περίεργο τρόπο ο τρόπος ιππασίας ‘à la estradiota’ σήμερα σημαίνει ακριβώς το αντίθετο – και τα καστόρινα καπέλα τους. Έχω αναρτήσει επίσης μία Γαλλική πηγή σχετικά με τα στρώματα χαρτιού μέσα σε αυτά τα καπέλα – ένα είδος θωράκισης βασιζόμενης στη ίδια αρχή με τον αρχαίο λινοθώρακα. Τέλος, έχω αναρτήσει αρκετές απεικονίσεις Ελλήνων του 15^ου και 16^ου αιώνα που αποδεικνύουν ότι οι Στρατιώτες δεν φορούσαν κανένα είδος στολής, μέχρις ότου τους επιβλήθηκε στα μέσα του 16^ου αιώνα, ούτε είχαν αντιγράψει κανέναν άλλο. Πήγαιναν στη μάχη ουσιαστικά φορώντας τα καθημερινά τους ρούχα.

Greek from the ‘Kostüme der Männer und Frauen in Augsburg und Nürnberg, Deutschland, Europa, Orient und Afrika’.

Έλληνας του 16^ου αιώνα.

The reason stradiots paraded in Augsburg along with the Holy Roman Emperor, important dignitaries and knights in shining armour is simple. Charles V was not only the German emperor but also the King of Spain. Catholic Spain was the powerbase of this staunchly Catholic ruler and the country where he spent most of his life. Spaniards accompanied Charles everywhere. This gentleman below, who took part in the procession, bears on his chest the Cross of St James, an unmistakable sign he is a knight of the Spanish Order of Santiago.

Ο λόγος που Στρατιώτες παρέλασαν στο Augsburg μαζί με τον αυτοκράτορα, μεγαλοαξιωματούχους και ιππότες με αστραφτερές πανοπλίες είναι απλός. Ο Κάρολος Ε΄ δεν ήταν μόνο ο Γερμανός αυτοκράτορας αλλά επίσης ο Βασιλιάς της Ισπανίας. Η Καθολική Ισπανία ήταν η πηγή ισχύος αυτού του πιστού Καθολικού ηγεμόνα και η χώρα στην οποία πέρασε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του. Ισπανοί τον συνόδευαν παντού. Αυτός ο κύριος παρακάτω, που πήρε μέρος στην πομπή, φέρει το σταυρό του Αγίου Ιακώβου στο στήθος, αλάθητο σημάδι πως είναι ιππότης του Ισπανικού Τάγματος του Santiago.

Ferdinand the Catholic, Charles’ maternal grandfather, had in 1507 transferred from Italy to Spain a group of stradiots. The reason for this transfer was to incorporate them in the royal guard. These estradiotes, as they were known in Spanish service, Charles inherited along with the Spanish crown. They remained in his guard until the end of his long reign. There is nothing more natural than a group of mounted royal guardsmen to ride into a city as part of the monarch’s entourage. What better reason could anyone ask for?

Ο Φερδινάνδος ο Καθολικός, πάππος εκ μητρός του Καρόλου, είχε μεταφέρει το 1507 από την Ιταλία στην Ισπανία μια ομάδα Στρατιωτών. Ο λόγος για τη μεταφορά ήταν η ένταξη τους στη βασιλική φρουρά. Αυτούς τους εstradiotes, όπως ήταν γνωστοί στην υπηρεσία των Ισπανών, τους κληρονόμησε ο Κάρολος μαζί με το Ισπανικό στέμμα. Παρέμειναν στη φρουρά του μέχρι το τέλος της μακράς βασιλείας του. Δεν υπάρχει τίποτα πιο φυσικό από το να μπει στην πόλη μια ομάδα έφιππων βασιλικών φρουρών σαν μέρος της ακολουθίας του μονάρχη. Τι καλύτερο λόγο θα μπορούσε να αναζητήσει κανείς;

--------------------------------------------------------------------------- 

(1)  While writing in English, I opt to describe these men as stradiots, for this is the term mostly used in English texts, even though the Venetian texts that give us most of the relevant information usually call them Stratioti and they are better known universally as stradioti. In Greek I use the term Στρατιώτες (Stratiotes), always with a capital ‘S’ in order to distinguish them from common soldiers, which is what the word stratiotes means. I continue to find difficult to digest the fact so many people who have written about them, including contemporary writers, dither on the etymology of their name. The stradiots themselves referred to a collection of their nuclear units as stratia, army, which is telling. Attempts to link them to the Italian word strada, road, are arbitrary and erroneous.

(2)  Thought of as Bohemian at the time according to The Triumph of Maximilian I: 137 Woodcuts by Hans Burgkmair and others, with a translation of descriptive text, introduction and notes by Stanley Appelbaum, p. 7.

(3)  Detail of miniature from Le Voyage de Gênes by Jean Marot, circa 1508.