Παρασκευή, 9 Μαΐου 2014

Εσωτερικός κόσμος



Η φωτογραφία αυτή, τραβηγμένη λίγο μετά την Ένωση της Επτανήσου με την Ελλάδα σύμφωνα με μια πηγή, δείχνει μια ομάδα τροφίμων σε υπαίθριο χώρο των φυλακών της Ζακύνθου. Στη Ζάκυνθο, για μεγάλα χρονικά διαστήματα από το 1884 μέχρι τους σεισμούς του 1953, υπήρχαν δύο φυλακές. Η μεγαλύτερη είχε χτιστεί στην παραλία το 1830, λίγο πιο πέρα από την Αγία Τριάδα. Μέχρι τους σεισμούς του 1893 φιλοξενούσε πάνω από 300 καταδίκους. Η άλλη λειτούργησε μέσα στο Κάστρο και στην αρχή υπήρχαν εκεί 65 έγκλειστοι. Μετά το 1893 ο αριθμός τους μειώθηκε όπως και αυτός στην παραθαλάσσια φυλακή. Η φωτογραφία προέρχεται από τη φυλακή της πόλης, την παραθαλάσσια. Σύμφωνα με τον Thomas W Gallant (1) όλοι οι εικονιζόμενοι είχαν καταδικαστεί για φόνο ή απόπειρα φόνου ενώ οι καθιστοί της πρώτης σειράς είναι θανατοποινίτες.  Αντίθετα η αρχική πηγή της φωτογραφίας (2) αναφέρει στη λεζάντα πως ανάμεσα στους εικονιζόμενους υπάρχουν κάποιοι που έχουν καταδικαστεί για φόνο αλλά έχουν αποφύγει τη θανατική ποινή.

Θανατικές εκτελέσεις γίνονταν και στη Ζάκυνθο. Οι κρεμάλες που συνήθως χρησιμοποιούσαν οι Άγγλοι αντικαταστάθηκαν μετά την Ένωση από τις λαιμητόμους (καρμανιόλες ή γκελοτίνες). Τέτοιες στήνονταν συνήθως στις παρυφές της Χώρας, ανάμεσα στο Σταυρωμένο και το Κρυονέρι από τη μια πλευρά, και στα Γύφτικα, στο ποτάμι, από την άλλη (3). Όπως φαίνεται, εκτός από κατάδικους των φυλακών της Ζακύνθου έφερναν μερικές φορές για αποκεφαλισμό και θανατοποινίτες από άλλες φυλακές.

Ξεφυλλίζοντας το ημερολόγιο/χρονικό του Διονυσίου Κλάδη (4) βλέπει κανείς πως στο τελευταίο τέταρτο του 19ου αιώνα από τις φυλακές της Ζακύνθου δεν έλειψαν τα δραματικά γεγονότα όπως οι δραπετεύσεις και οι φονικές συμπλοκές. Πιο συγκεκριμένα, στις 9 Ιανουαρίου του 1876 διέφυγε ένας Σκουληκαδιώτης θανατοποινίτης μαζί με έναν ισοβίτη και κάποιον που είχε καταδικαστεί σε μόλις ενάμιση χρόνο. Στις 22 Νοεμβρίου 1880, ξημερώματα, δραπέτευσε ο Τούσης Φεραδούρος από το Μαχαιράδο. Ο πατέρας του Τούση Παναγιώτης είχε καρατομηθεί στις 18 Φεβρουαρίου 1875 για το φόνο του Γεωργίου Μελισσηνού το 1873. Στις 19 Δεκεμβρίου 1889 ένας Μοραΐτης που δραπέτευσε από το Κάστρο σκοτώθηκε λίγο πιο κάτω από στρατιώτες. Στις 30 Ιανουαρίου 1891 δραπέτευσαν τρείς βαρυποινίτες, ένας Κεφαλλονίτης, ένας Πατρινός και ένας Αγρινιώτης. Στις 16 Αυγούστου 1894 διέφυγε ένας ισοβίτης από τη Μάνη μαζί με κάποιον Παναγιώτη Ξένο, καταδικασμένο σε εικοσαετή φυλάκιση, και έναν Παναγιώτη Κεφαλληνό, ακόμα υπόδικο. Ο Μανιάτης πιάστηκε πολύ γρήγορα αλλά όχι και οι Ζακυνθινοί. Στις 2 Μαΐου 1884 ο Παναγιώτης Αυγουστίνος σκότωσε με μαχαίρι μέσα στη φυλακή δύο άλλους κατάδικους, μη Ζακυνθινούς. Επίσης, σε μια άλλη συμπλοκή στις 13 Απριλίου 1888 ένας φρουρός πυροβόλησε και σκότωσε κάποιον Καμάρα, ο οποίος αναφέρεται σαν αρχιληστής.

Ας μη νομισθεί πως όλοι όσοι βιαιοπραγούσαν στη Ζάκυνθο, και ήταν πάρα πολλοί, πέρναγαν κάποτε την πόρτα της φυλακής. Οι φυγόδικοι ήταν αρκετοί και οι συγγενείς τους περνούσαν άσχημες μέρες. Τα καταδιωκτικά αποσπάσματα συχνά τους φυλάκιζαν χωρίς στοιχεία, τους έδερναν και κατέστρεφαν την περιουσία τους σαν μέσο πίεσης, είτε για να αποσπάσουν πληροφορίες είτε για να αναγκάσουν τους φυγόδικους να παραδοθούν. Υπήρχαν όμως και αυτοί που κάθε άλλο παρά κρύβονταν. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο Γιάννης Στάβερης – Λέτζερης, πρωτοπαλίκαρο του Κωνσταντίνου Λομβάρδου, ο οποίος λέγεται πως είχε σκοτώσει οχτώ ανθρώπους συνολικά. Είχε αναγκαστεί να φύγει από τη Ζάκυνθο και να εγκατασταθεί στην Ηλεία, όπου είχε δημιουργήσει μεγάλη περιουσία σε χτήματα και μαούνες. Το εκπληκτικό είναι πως μαζί με τους αδελφούς του Παύλο και Δήμο έχαιραν ιδιαίτερης εκτίμησης στη Ζάκυνθο και είχαν τεράστια επιρροή. Την κηδεία του Γιάννη το 1889 – πέθανε από φυσικά αίτια σε ηλικία μόλις 40 χρονών – την παρακολούθησε τεράστιο πλήθος και απαγγέλθηκαν ποιήματα στο ‘λιοντάρι της Ζακύνθου’ (5).


 Οι φυλακές πριν το 1953 σε σχέδιο του Ροβέρτου Σάρτζιντ




--------------------------------------------------------------------
1)  The American Historical Review, τόμος 105, No. 2 (Απρίλιος 2000). Το άρθρο με τη συγκεκριμένη φωτογραφία μου το έστειλε η Diana Gillilant Wright. Το αντίγραφο που διέθετα μέχρι τότε δεν την περιείχε.
2)   Percy F. Martin, Greece of the Twentieth Century, Λονδίνο και Λειψία 1913, σ. 339. Ο τίτλος της φωτογραφίας είναι THE IONIAN ISLANDS: ZANTE, THE TOWN PRISON.
3)  Λεωνίδας Ζώης, Λεξικόν, τ. Β΄, Αθήνα 1963, σ. 241.
4)  Γιάννης Δεμέτης, Κυριώτερα Συμβάντα της Νήσου Ζακύνθου, υπό Διονυσίου Κλάδη του ιερέως Παναγιώτη, Εκδόσεις Τρίμορφο, Ζάκυνθος 2004.

5)  Βλέπε 4, σσ. 146 -147. 

4 σχόλια:

  1. Κεφαλλονίτης13 Μαΐου 2014 - 9:50 π.μ.

    Μερικές παρατηρήσεις φίλε.
    Άμα προσέξει κανείς όλοι οι κρατούμενοι είναι ξυρισμένοι και για την εποχή «κουστουμάτοι», τσου είπανε να βάλουνε τα καλά τους για να βγούνε φωτό?

    Αν είμαι πληροφορημένος σωστά η γκιλοτίνα δεν ήταν μόνιμη, αλλά γύρναγε ανά την Ελλάδα και ανάλογα καρατομούσε.
    Η διαδικασία ήταν ένα ευχάριστο μάλλον Δημόσιο θέαμα και δε ξέρω άμα όταν κουτσοκεφαλιάζανε τον πρώτο κατάδικο, το κοινό περίμενε εναγωνίως για τον επόμενο.
    Άλλες εποχές, άλλα ήθη!
    Έπειτα οι κρατούμενοι είναι μόνο ντόπιοι, ή και «ετεροδημότες»??
    Αν κρίνει πάντως κανείς από εξωτερική εμφάνιση μάλλον ντόπιοι φαίνονται.
    Για δε ξαναλειτουργούνε? Τώρα με τη κρίση φαί τσάμπα, ύπνος τσάμπα, δίπλα στο κύμα, και οι δύο γεμάτες θα ήτανε!

    Χα χα χα.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Αγαπητέ Κεφαλλονίτη, συγγνώμη που άργησα να απαντήσω, έλειπα λίγο καιρό και μόλις γύρισα. Οι εικονιζόμενοι είναι από τα νησιά και από τη "στερεά" Ελλάδα. Βλέπεις τουλάχιστον δύο με ενδυμασίες που παραπέμπουν σε "Πίνδο" (ο ένας καθιστός). Αρκετοί έχουνε γενειάδα. Για την γκιλοτίνα δεν ξέρω αν την περιφέρανε. Το δήμιο μάλλον σίγουρα.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Κεφαλλονίτης16 Μαΐου 2014 - 11:12 π.μ.

    Αγαπητέ Παύλο αν κρίνει κανείς από το είδος της ενδυμασίας έχεις δίκιο.
    Πλην όμως διαβάζοντας έναν περιηγητή αυτής της εποχής που δυστυχώς δεν θυμάμαι όνομα, εξιστορούσε τις ενδυμασίες της τότε Ζακύνθου και έλεγε ότι έχανε η μάνα το παιδί και το παιδί τη μάνα λαϊκώς. Έβλεπε δηλαδή «Δυτικό» σακάκι συνδυασμένο με φουστανέλα! Και δοκίμασε έκπληξη με την ελευθερία ντυσίματος στις γυναίκες όταν είδε μια Ζακυνθινή να πλένει ρούχα σχεδόν γυμνόστηθη. Χα χα.
    Έπειτα και εμείς εδώ βλέπω σε παλιούς χάρτες ότι είχαμε ένα χωριό που λεγόταν Βλαχοχώρι, τι να φορούσαν εκεί τάχα? Τα πρόσωπα πάντως γενικώς έχουν κάποια ευγενικά χαρακτηριστικά για την εποχή λίγο παράξενο. Τώρα βέβαια έπιασα υψηλές αναλύσεις! Χα χα.
    Όσο για την ερώτησή μου δεν υπάρχει βιασύνη, το ξέρω ότι δεν ξεχνάς από άλλη φορά που πραγματικά με βοήθησες πολύ και οι Κεφαλλονίτες αυτό δε το ξεχνάνε ποτέ.
    Σε παρακολουθώ και πολλές φορές εντυπωσιάζομαι για την ευρύτητα του πνεύματος που διαθέτεις όταν εκτός του θέματος που αναλύεις έχεις τη δυνατότητα να κάνεις δύσκολους συσχετισμούς που φανερώνουν φυσικά και γνώσεις.
    Προπάντων όμως δηλώνουν ευφυΐα και πρακτική.
    Και να ξέρεις ότι ένα από τα ελαττώματά μου είναι ότι δεν κάνω κομπλιμέντα.
    Χα χα χα.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Το να μην κάνεις κομπλιμέντα δεν είναι ελάττωμα, είναι σοβαρότατη αναπηρία. Φαίνεται όμως πως σε βοηθάω να το ξεπεράσεις, σε λίγο θα μου βγάλεις θυμιατό! Για το άλλο με συγχωρείς, είμαι πολύ μπλεγμένος αυτή τη στιγμή αλλά θα επανέλθω.

      Διαγραφή

Άδεια Creative Commons
Αυτή η εργασία από το http://pampalaia.blogspot.com/ χορηγείται με άδειαCreative Commons Αναφορά προέλευσης - Μη Εμπορική Χρήση - Παρόμοια Διανομή 3.0 Μη εισαγόμενο .