Κυριακή, 21 Απριλίου 2013

Η Ζακυνθινή κόρη του Ηρόδοτου κινδυνεύει


 
Η Ζάκυνθος γύρω στα 1570
 
Δεν ακούει κανείς πολλά ευχάριστα στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια και η Ζάκυνθος δεν αποτελεί εξαίρεση. Την περασμένη βδομάδα το νησί ήταν λουσμένο στον ήλιο, ολοπράσινο και λουλουδιασμένο, κατάφυτο όπως ακριβώς το περιγράφει ο Όμηρος. Ίσως να έφταιγε η ανοιξιάτικη πανδαισία αλλά μου φάνηκε πως άκουσα περισσότερα ευχάριστα από όσα περίμενα.

Είτε έφταιγε η διάθεση μου είτε όχι, τα νέα για την πορεία της διοργάνωσης των εκδηλώσεων για τα 500 χρόνια από τη γέννηση και τα 450 από το θάνατο του Ανδρέα Βεσάλιου ήταν σίγουρα καλά. Το διεθνές ιατρικό συνέδριο προσελκύει πολύ μεγάλο ενδιαφέρον από το εξωτερικό. Η πανευρωπαϊκή έκθεση τέχνης που θα ξεκινήσει την περιοδεία της από τη Ζάκυνθο, οι μουσικές συναυλίες στα Ιόνια Νησιά, οι σχολικές ανταλλαγές, όλα προχωράνε με ικανοποιητικούς ρυθμούς και πολλοί άνθρωποι σε διαφορετικές χώρες εργάζονται με ενθουσιασμό για την επιτυχία τους. Το νερό έχει μπει στο αυλάκι και μόνο μια δική μας παταγώδης αποτυχία, όπως για παράδειγμα να μην είναι έτοιμο το νέο Δημοτικό Θέατρο, θα μπορούσε να εκτροχιάσει την όλη προσπάθεια.

Προχωράει και το ζήτημα του μόνιμου μνημείου για το Βεσάλιο με την εκτέλεση συγκεκριμένου σχεδίου για τη χρηματοδότηση του. Να εξηγήσω εδώ ότι δεν πρόκειται για μία ακόμη επιγεγραμμένη πλάκα ή μία ακόμα προτομή αλλά για ένα σύνολο που ελπίζω πως θα γίνει τουριστικό αξιοθέατο και, πέρα από τα όποια οικονομικά οφέλη φέρει σε βάθος χρόνου, θα βοηθήσει στο να γίνει γνωστότερο το έργο του μεγάλου ανατόμου αλλά και κάποιες σελίδες από την Ιστορία της Ζακύνθου το 16ο αιώνα. Τα ονόματα που συνεργάζονται για τη δημιουργία του μόνο αισιοδοξία μπορούν να εμπνεύσουν: η Pascale Pollier, πρόεδρος της BIOMAB, και ο παγκόσμια γνωστός Richard Neave (στην Ελλάδα είναι κυρίως γνωστός για την αναπαράσταση των χαρακτηριστικών του Φίλιππου Β΄ της Μακεδονίας, με βάση τις ανακαλύψεις του Μανόλη Ανδρόνικου).


Το εξώφυλλο του βιβλίου Making Faces των John Prag και Richard Neave με το πρόσωπο του Φιλίππου της Μακεδονίας.

Το που θα στηθεί το μνημείο δεν έχει αποφασιστεί ακόμα και είναι ζήτημα που ουσιαστικά εναπόκειται στους Ζακυνθινούς. Μια ιδέα που ακούστηκε πριν από αρκετούς μήνες ήταν να τοποθετηθεί έξω από το νέο νοσοκομείο. Όχι ιδιαίτερα καλή κατά τη γνώμη μου αφού για να το δει ένας ενδιαφερόμενος επισκέπτης θα πρέπει να πάρει ταξί. Δεν έχω τίποτα εναντίον των ταξιτζήδων, τουλάχιστον αυτών που δουλεύουν και συμπεριφέρονται με τον απαιτούμενο επαγγελματισμό, αλλά φοβάμαι πως, στις καλύτερες εποχές που όλοι ελπίζουμε ότι θα έρθουν, δεν θα τους βρίσκει κανείς όσο εύκολα τους βρίσκει τώρα. Και εδώ που τα λέμε η πρόσβαση που (δεν) φροντίσαμε να έχει το νέο νοσοκομείο δεν είναι η καλύτερη δυνατή.

Ευχάριστη είναι ακόμη η προθυμία που εκδήλωσαν κάποιοι επαγγελματικοί και άλλοι σύλλογοι, πολιτικοί φορείς, ακόμη και δημοσιογράφοι, να βοηθήσουν, βάζοντας μάλιστα και το χέρι στην τσέπη. Σε τέτοιους καιρούς πρέπει να εκτιμηθεί δεόντως. Η προθυμία αυτή όμως φαίνεται να έχει αποκλειστικά σχέση με την κατασκευή ενός άλλου μνημείου, στην ευρύτερη περιοχή του Λαγανά. Με δεδομένο ότι στην παραλία του Λαγανά υπάρχει ήδη μία στήλη, αυτό μπορεί μόνο να σημαίνει την επανατοποθέτηση μνημείου στον Πισινόντα σε αντικατάσταση αυτού που έχει μυστηριωδώς εξαφανιστεί. Αυτό πια και αν είναι κακή ιδέα! Η σύνδεση του θανάτου του Βεσάλιου με την περιοχή του Λαγανά και το Φραγκοκλήσι ή Καλογεράτα είναι κάτι που έγινε σε άλλους καιρούς, χωρίς επαρκή στοιχεία, και που, σε τελευταία ανάλυση, είναι ασύμφορη και άδικη για τη Ζάκυνθο.

Η θεωρία ότι ο Βεσάλιος βγήκε μισοπεθαμένος ναυαγός στο Λαγανά, και ότι θάφτηκε στα Καλογεράτα του Πισινόντα, δεν είναι παρά μια κάπως αυθαίρετη παραλλαγή της διήγησης ενός ανώνυμου Βενετού χρυσοχόου στον Ιταλό γιατρό και συγγραφέα Pietro Bizzarri.

Σύμφωνα με αυτή τη διήγηση, που αποτέλεσε τη βάση για να αναπτυχθεί πληθώρα αστήρικτων υποθέσεων για πάνω από τέσσερις αιώνες, δεν υπήρξε κανένα ναυάγιο. Τουλάχιστον τέτοιο πράγμα δεν αναφέρεται. Ο Βεσάλιος βρέθηκε με ανεξήγητο τρόπο στη Ζάκυνθο όπου αρρώστησε βαριά. Μπορεί μόνο να συμπεράνει κανείς πως το πλήρωμα του πλοίου και οι συνταξιδιώτες του είτε τον είχαν εγκαταλείψει, είτε είχαν πεθάνει από την απροσδιόριστη αρρώστια, ή μπορεί ακόμη να είχαν πραγματικά πνιγεί. Οι Ζακυνθινοί, ίσως επειδή φοβόντουσαν ότι είχε πανούκλα, ή ίσως επειδή ήταν άνθρωποι από τη φύση τους άξεστοι και απάνθρωποι (ob eorum naturam agrestem, & inhumanam) του αρνήθηκαν την παραμικρή βοήθεια.

Πραγματικά έτσι λέει. Έτσι περιγράφει τη Ζάκυνθο του Ερμόδωρου Λήσταρχου και του Παχώμιου Ρουσάνου! Και εμείς βγάζουμε το συμπέρασμα πως πρέπει να ήταν όχλος οι Ζακυνθινοί, τη Βενετική εξουσία την είχανε μόνο γιατί τους άρεσε η κόκκινη παντιέρα με το λιοντάρι, στην πραγματικότητα κάνανε ότι θέλανε. Και έτσι αφήσανε έναν άρχοντα βαθμού ευγενείας ανώτερου από κάθε δικό τους, με συστατικές επιστολές του Φίλιππου Β΄της Ισπανίας, του κραταιότερου βασιλιά της Ευρώπης, να πάει σαν το σκυλί στο αμπέλι. Που ήταν άραγε ο Βενετός πρεβεδούρος Jacopo Molin, οι σύνδικοι, ο Καθολικός επίσκοπος Giovanni Pietro Dolfin, οι υγειονόμοι, ο αστίατρος, ο στρατός, η πολιτοφυλακή;

Το Βεσάλιο τον βρήκε ο χρυσοχόος, εντελώς τυχαία, σε μια έρημη παραλία και δεν γνώριζε ποιός ήταν. Δεν ξέρουμε πότε, που ήταν αυτή η παραλία, πως βρέθηκε εκεί ο Βεσάλιος ή τι έκανε εκεί ο χρυσοχόος, ας υποθέσουμε όμως πως η παραλία ήταν ο Λαγανάς. Προσπάθησε αλλά δεν μπόρεσε να τον σώσει. Μετά το θάνατο του οι Ζακυνθινοί δεν άφηναν τον καλό και γενναίο χρυσοχόο, που δεν φοβήθηκε ούτε την πανούκλα ούτε τους Ζακυνθινούς, να τον θάψει. Αυτός βέβαια δεν πτοήθηκε. Αγόρασε με δικά του λεφτά ένα κομμάτι γης και τον έθαψε με τα χέρια του.

Αυτοί ήταν λοιπόν οι θεοσεβούμενοι και θεοφοβούμενοι πρόγονοι μας, αυτοί που είχαν στήσει μία εκκλησία ανά 30 μέτρα; Τι θυμόμαστε εμείς από τους παππούδες μας; Δεν γκρεμοτσακίζονταν για να μείνουν ευχαριστημένοι οι ξένοι τους; Ποιοί τους το μάθανε αυτό, οι Βενετοί; Μήπως οι Βενετοί μας μάθανε και να κάνουμε αρχαιοπρεπείς σπονδές με κρασί, λάδι και χριστόψωμο τα Χριστούγεννα; Ποιός είναι τελικά ο λαϊκός πολιτισμός μας; Τι παράδοση θα αφήσουμε παρακαταθήκη στους μελλούμενους;

Είναι καλό και συμφέρον για τη Ζάκυνθο να υποστηρίζουμε έμμεσα, έστω άθελα μας, τις σαχλαμάρες ενός ανθρώπου με εμφανή ψυχολογικά προβλήματα, που θέλησε να παραστήσει τον ήρωα σε βάρος των προπατόρων μας; Όταν παλιά στοιχεία συναθροίζονται και νέα αναδεικνύονται, όλα τους δείχνοντας το σχεδόν αυτονόητο, δηλαδή πως ο Βεσάλιος δεν πέθανε εγκαταλειμμένος αλλά είχε θαφτεί τιμητικά εκεί που θάβονταν όσοι ξένοι Καθολικοί κατέληγαν στα χώματα μας, στην Παναγία των Χαρίτων, γιατί εμείς, σαν τον ηλίθιο του χωριού, τρέχουμε να ομολογήσουμε ένα έγκλημα που δεν διαπράχθηκε ποτέ;

Μήπως επειδή αισθανόμαστε άβολα, νιώθουμε τύψεις που ένας από μας φέρθηκε σαν βάνδαλος και θέλουμε έτσι να εξιλεωθούμε απέναντι στη Βελγική πλευρά; Μα αν οι Βέλγοι ζητήσανε τη χαμένη στήλη του Πισινόντα είναι, αφενός, επειδή αποτελεί ενθύμημα του πως η μνήμη του μέγιστου ανατόμου διατηρήθηκε στον τόπο που άφησε τα κόκκαλα του, και, αφετέρου, για να τιμήσουν το Νικόλαο Βαρβιάνη και τα όσα έκαμε, σωστά και λάθος, για αυτή τη μνήμη. Μια ανακατασκευή της στην ίδια περιοχή γι αυτούς δεν αποτελεί παρά ένα ακόμα μνημείο στη μνήμη του Βεσάλιου. Σαν τέτοιο είναι ευπρόσδεκτο αλλά όχι περισσότερο από ότι θα ήταν στο Καταστάρι, στις Βολίμες ή στο πασίγνωστο Χουρχουλίδι. Να το πω ίσως πιο καθαρά: δεν πιστεύουν πως ο Βεσάλιος θάφτηκε στα Καλογεράτα. Πολύ πιο ευπρόσδεκτη θα ήταν η προσφορά βοηθείας για το κυρίως μνημείο και για τη διοργάνωση των εκδηλώσεων συνολικά. Και ανάγκες υπάρχουν και χώρος για όλους.

Καιρός είναι να δείξουμε περισσότερο ενθουσιασμό και κινητικότητα. Καιρός είναι επίσης να δείξουμε λιγότερη ενοχή. Δεν ‘φάγαμε’ εμείς τον Πατέρα της Ανατομίας. Προσοχή όμως και για να μη ‘σκοτώσουμε’ την ντόπια κόρη του Πατέρα της Ιστορίας. Η Ζακυνθινή Ιστορία δεν χρειάζεται ούτε τάφο ούτε ταφόπλακα – ούτε στο Λαγανά ούτε οπουδήποτε αλλού.

6 σχόλια:

  1. Κατάθεση ψυχής βλέπω!
    Όλα θα πάνε καλά!Μην ανησυχείς!
    Πολύ ωραία η ζωγραφιά που έβαλες στην αρχή της ανάρτησής σου!
    Να μπορούσαν να συγκεντρωθούν όλες όσες έχεις βρεί κατά καιρούς σε ένα λεύκωμα! Πως σου φαίνεται σαν σκέψη?

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Εγώ Μαρία αισθάνομαι ότι έχω καθήκον να το πω. Διαστρέφεται η εικόνα της Ζακύνθου το 16ο αιώνα. Εκείνο το χρόνο, το 1564, ο Άγιος της Συγγνώμης ήταν 17 χρονών. Σε τέτοιο περιβάλλον διαμορφώθηκε; Που αφήνανε, υποτίθεται, άρρωστο άνθρωπο χωρίς μια γουλιά νερό; Να ρίξουμε το φταίξιμο και στον Άγιο; Οι Σιγούροι ήταν η ισχυρότερη Ζακυνθινή οικογένεια εκείνο τον καιρό. Είπαμε να στρέφουμε και την άλλη παρειά αλλά 450 χρόνια φτύσιμο χωρίς να φταίμε και να γυρεύουμε κι άλλο ... φτάνει πια.

    Η ζωγραφιά δεν είναι άγνωστη, είναι από μια ομάδα (3 - 4) που φιλοτεχνήθηκε για την εικονογράφηση των περιπετειών του Carlo Maggi. Μία από αυτές την είχε βάλει για εξώφυλλο ο Δημήτρης Αρβανιτάκης στο βιβλίο του για το Ρεμπελιό.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Η άποψη της Δημόσιας Ιστορικής Βιβλιοθήκης Ζακύνθου, απο τη σελίδας της στο Facebook...


    ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΟΝ ΑΝΔΡΕΑ ΒΕΖΑΛ. ΑΠΟ ΤΗΝ Α' ΛΥΚΕΙΟΥ, ΤΟΥ 1ου ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

    Ποια η σχέση του μεγάλου Βέλγου ανατόμου, Ανδρέα Βεζάλ, με το νησί της Ζακύνθου;

    Αυτή τη σχέση προσπάθησαν να διερευνήσουν οι μαθητές της Α' τάξης του 1ου Λυκείου Ζακύνθου που επισκέφτηκαν την Δημόσια Ιστορική Βιβλιοθήκη Ζακύνθου, συνοδευόμενοι από τη Διευθύντρια του 1ου Λυκείου, κα Τότα Ακτύπη. Οι πληροφορίες, που αντλούν απο την παρεχόμενη βιβλιογραφία, έλυσαν τις απορίες τους και συγχρόνως απέδειξαν τη στενή σχέση του Ανδρέα Βεζάλ με τη Ζάκυνθο. Ο μεγάλος Βέλγος ανατόμος, Ανδρέας Βεζάλ, που θεωρείται ο πατέρας της ανατομίας , δίδαξε στα σπουδαιότερα Πανεπιστήμια της Ευρώπης, ανάμεσά τους και το Πανεπιστήμιο της Παβίας, στο οποίο υπάρχει ειδική αίθουσα με τα εργαλεία που χρησιμοποιήθηκαν στις πρώτες χειρουργικές επεμβάσεις.

    Κατηγορήθηκε όμως από την Καθολική Εκκλησία ότι διενεργούσε επεμβάσεις επί ζώντων και αφορίστηκε γι'αυτό. Για να αποφύγει το μίασμα, αποφάσισε να ταξιδέψει στους Αγίους Τόπους. Όπως συνηθιζόταν από τον 16ο αιώνα αλλά και από παλαιότερες εποχές, προσκυνητές από όλη την Ευρώπη, ταξίδευαν στους Αγίους Τόπους για να βρουν τη λύτρωση της ψυχής τους. Η παράδοση αναφέρει ότι κατά την επιστροφή του από τους Αγίους Τόπους, συνάντησε φοβερή τρικυμία, "ανοιχτά'' του κόλπου του Λαγανά και ναυαγός, εξουθενωμένος και εξαντλημένος, ξεβράστηκε σε ερημική παραλία του Λαγανά.

    Στην περιοχή αυτή, όπου ανήκε και ανήκει στην κοινότητα Παντοκράτορα Πισσινώντα, βρισκόταν σε απόσταση ενός χιλιομέτρου περίπου, μοναστήρι, αφιερωμένο στους Αγ, Θεοδώρους. Το Βυζαντινό αυτό μοναστήρι, κατά την περίοδο της Φραγκοκρατίας, είχε βιαίως παραχωρηθεί στη Λατινική εκκλησία και είχε μετατραπεί σε καθολική Μονή. Έκτοτε, ονομαζόταν Φραγκοκκλήσι, όνομα που φέρει η περιοχή μέχρι σήμερα.Μερικοί μοναχοί περισυνέλεξαν τον ημιθανή ναυαγό και τον μετέφεραν στο μοναστήρι. Δυστυχώς, παρ'όλες τις φιλότιμες προσπάθειες τους, ο Ανδρέας Βεζάλ, απέθανε και ετάφη στον περίβολο της εκκλησίας των Αγίων Θεοδώρων.

    Στους ταξιδιωτικούς και τουριστικούς οδηγούς μέχρι και την δεκαετία του 1960, εμφανής ήταν η αναθηματική στήλη όπου βρισκόταν τοποθετημένη στο χώρο ταφής του Ανδρέα Βεζάλ.

    Στο μέρος της παραλίας του Λαγανά,όπου ξεβράστηκε ο εξουθενωμένος ναυαγός, σήμερα υπάρχει μικρό μνημείο, η περιοχή ονομάζεται ''Βεζάλ'' και αποτελεί το όριο των κοινοτήτων Παντοκράτορα και Λιθακιάς. Ορισμένοι όμως ιστορικοί της τοπικής μας ιστορίας όπου και ο ιστοριοδίφης, Ντ. Κονόμος, υποστηρίζουν οτι ο ναυαγός Ανδρέας Βεζάλ, έφθασε κολυμπώντας στο λιμάνι της Ζακύνθου, οτι δεν μπόρεσε να ανακάμψει απο την ταλαιπωρία και οτι απέθανε στη Ζάκυνθο, τάφηκε δε στην Καθολική εκκλησία της Παναγίας των Χαρίτων(Santa Maria delle Grazie) η οποία ευρίσκετο στο βόρειο τμήμα της πόλης, κοντά στο σημερινό ξενοδοχείο Παλατίνο. Οι πληροφορίες αυτές προέρχονται κυρίως από ταξιδιώτες και περιηγητές διαφόρων εποχών και όχι από επίσημα ιστορικά έγγραφα.

    Όποια όμως και να είναι η πραγματικότητα για την ακριβή θέση ταφής του Ανδρέα Βεζάλ, σίγουρα η Ζάκυνθος είναι η γη, που φιλοξένησε στα σπλάχνα της το μεγάλο Βέλγο επιστήμονα και επαληθεύεται ακόμα μια φορά η ρήση '' ανδρών επιφανών πάσα γη τάφος''.

    Στη Δημόσια Ιστορική Βιβλιοθήκη Ζακύνθου φυλάσσεται μια μικρή προτομή του Ανδρέα Βεζάλ.

    Χ.Λ


    *Παναγιωτης*

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Αγαπητέ *Παναγιωτη*,

    Ευχαριστώ για τη συνεισφορά σου. Πρέπει να πω πως σαν έθνος είμαστε από την αρχαιότητα καταπληκτικοί στη μυθοπλασία. Αυτό όμως δεν σημαίνει πως στα κακόβουλα παραμύθια απαντάμε με δικά μας όψιμα παραμύθια. Τα παραμύθια, ακόμα και τα με καλές προθέσεις δικά μας, δεν αντέχουν σε κριτική εξέταση. Στα ψέματα πρέπει να απαντάμε με στοιχεία. Αυτό πρώτος το έκανε, στο βαθμό που του επέτρεπαν τα μέσα της εποχής του, ο γιατρός Δημήτριος Σιγούρος στα μέσα του 19ου αιώνα. Στα δικά του γραφτά, και μια σχετική βιβλιοκρισία του Παναγιώτη Χιώτη, βάσισε τη δική του θέση ο Ντίνος Κονόμος. Δες Επτανησιακά Φύλλα, τόμος ΙΕ', 1. Πάντως εγώ δεν θυμάμαι να λέει τίποτα για κολύμβηση στο λιμάνι της Ζακύνθου ο Κονόμος.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. Ο λόγος που έβαλα το παραπάνω σχόλιο είναι διότι θα περίμενα μια πιό τεκμηριωμένη άποψη απο κάποια η οποία εκπροσωπεί την Δημόσια βιβλιοθήκη Ζακύνθου, δηλαδή πρόσβαση στην βιβλιογραφία οτι ώρα θέλει και χωρίς ραντεβού!!
    Επίσης είναι μια ακόμα εκδοχή (έχω χάσει το λογαριασμό) για το μυστήριο Βεζάλ-Ζάκυνθος!
    Ο καθένας μπορεί να λέει και να γράφει οτι θέλει, αλλά απο την στιγμή που κάποιος έχει εναν θεσμικό ρόλο δεν πρέπει να προσέχει τι λέει?
    Ούτε για κολύμπι λέει κανείς (τουλάχιστον απο όσο ξέρω εγώ), ούτε για να αποφύγει το μίασμα ΑΠΟΦΑΣΙΣΕ να πάει στους Αγ Τόπους λέει κανείς, ούτε οτι τον περισυνέλλεξαν Μοναχοί λέει κάνεις κ.α!!!
    Αλήθεια, ποιά να ήταν αυτή η βιβλιογραφία που δώθηκε στα παιδιά και έλυσε τις απορίες τους? (έκανα την ίδια ερώτηση και στο Facebook), για να δούμε...!
    Αν τα παιδιά θέλανε να ακούσουνε παραμύθια να έρθουν στην γιαγιά μου που τα ξέρει καλύτερα!
    Παναγιώτης

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  6. Δεν ξέρω ωρέ Παναγιώτη πως έχουνε βγει τόσες διαφορετικές παραλλαγές από ένα μοναχά παραμύθι. Ούτε η Χιονάτη δεν έχει τόσες!
    Τώρα για τη συγκεκριμένη κυρία τι να σου πω; Αν ακούσεις τι λέει στα ΜΜΕ θα νομίσεις ότι γίνεται κοσμογονία στη ΔΒ. Η σιγουριά της είναι τέτοια που ίσως πρέπει να της δοθεί μία ευκαιρία να συναγωνιστεί τη γιαγιά σου. Όποιος παραμυθιάσει το παιδί ευκολότερα να παίρνει την ψήφο του. Έτσι εξ άλλου δεν γίνεται και με τους μεγάλους; Αυτά μας μάθανε από μικρούς.

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Άδεια Creative Commons
Αυτή η εργασία από το http://pampalaia.blogspot.com/ χορηγείται με άδειαCreative Commons Αναφορά προέλευσης - Μη Εμπορική Χρήση - Παρόμοια Διανομή 3.0 Μη εισαγόμενο .